YẾN SÀO VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ TIỀM NĂNG

YẾN SÀO VIỆT NAM – THỰC TRẠNG VÀ TIỀM NĂNG

Thế Hùng

Yến sào, hay tổ chim yến là tên một loại thực phẩm  dược phẩm nổi tiếng được làm bằng tổ chim yến. Đây là món cao lương mỹ vị của các quốc gia Đông Á như Nhật Bản, Triều Tiên, Trung Quốc, Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Ở Việt Nam, yến sào được xếp vào hàng Bát Trân (tám món ăn cao lương mỹ vị dành cho Vua Chúa). Món súp yến sào được mệnh danh là "món trứng cá caviar của phương Đông". Yến sào đã được người Trung Hoa tiêu thụ từ cách đây hơn 400 năm.

             Tổ yến được tìm thấy trên vách đá, hang động nơi chim yến sinh sống. Tổ yến được thu hoạch là tổ chim trắng Aerodramus fuciphagus (yến Hàng) và tổ chim yến đen Aerodramus maximus (yến Tổ đen) nhưng chỉ có loại tổ yến của yến Hàng là được biết đến dưới tên Yến Đảo trên thị trường. Do tính chất nguy hiểm và hạn chế số lượng đảo có thể khai thác nên loại yến sào này thường có giá cao nhất so với các loại yến sào khác trên thị trường. Tổ trắng và tổ màu hồng máu (yến Huyết) được cho là giàu dinh dưỡng hơn và quý hơn.

Bạch yến Việt Nam

Theo sử liệu ghi chép: Năm 1328, trong một chuyến công cán phương Nam, Đề đốc thủy quân nhà Trần Lê Văn Đạt cùng đoàn quân gặp bão lớn nên thuyền phải dạt vào đảo Hòn Tre (Khánh Hòa). Tại đây ông tình cờ phát hiện các đảo yến ở vùng biển đảo Bình Khang (thuộc tỉnh Khánh Hòa ngày nay) và quyết tâm ở lại cai quản vùng đất này. Với tầm nhìn chiến lược của một vị tướng, ông thành lập các đội thủy quân để bảo vệ, khai thác và phát triển nguồn tài nguyên quý này. Nghề yến sào nước ta ra đời từ đó và ông được người đời sau suy tôn là Thủy tổ ngành nghề yến sào.

             Yến sào đã đi vào lịch sử ẩm thực từ lâu, được y học cổ truyền lẫn y học hiện đại đánh giá cao về những tính năng bổ dưỡng, đặc biệt tốt cho những người mới ốm dậy, người có thể trạng gầy yếu suy nhược, người cao tuổi, trẻ em bị suy dinh dưỡng.

Chế biến yến sào tại Việt Nam

Thời vua chúa tổ yến là vật cống phẩm, đặc biệt loại yến huyết "Vua Minh Mạng và Tần Thủy Hoàng ăn yến thay cơm hằng ngày". Tổ yến cũng được các danh y thời bấy giờ ghi nhận giúp tăng cường khí lực, chữa các bệnh về đường hô hấp, có lợi cho da, giúp tiêu hóa và giúp ăn ngon….

               Thời triều Nguyễn, triều đại cuối cùng ở Việt Nam ta, trong những bữa đại tiệc linh đình ở hoàng cung như ngày sinh thành của vua, hoàng thái hậu, tiếp đãi sứ thần, trọng thần, mừng tiến sĩ … không bao giờ thiếu món yến sào, nên thường gọi là yến tiệc.

               Ở Việt Nam, nghề nuôi chim yến với mục đích thương mại được bắt đầu từ những năm 2000. Trong 10 năm trở lại đây, nghề này đã phát triển khá mạnh với nhiều loại hình và quy mô khác nhau. Hiện đã có 42 tỉnh, thành phố có nuôi chim yến với tổng số 8.304 nhà yến. Những địa phương có nhiều nhà yến nhất là Kiên Giang (925), thành phố Hồ Chí Minh  (595), Tây Ninh (595), Bình Định (540), Phú Yên (530), Bình Thuận (515)… Khu vực có nhiều nhà yến nhất là đồng bằng sông Cửu long, tiếp đến là Đông Nam bộ, Duyên hải Miền Trung. Một số nhà yến cũng đã xuất hiện tại Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng Sông hồng. Sản lượng tổ yến năm 2018 khoảng 68 tấn.

Cơ sở yến sào yến quân

Trên cơ sở nghiên cứu từ yến sào tự nhiên, việc dẫn dụ, gây nuôi chim yến và khai thác sản

phẩm từ yến là một nghề cho sản phẩm có giá trị dinh dưỡng và kinh tế rất cao. 1 kg tổ yến có giá  từ 1.500 – 2.000 USD. Thị trường xuất khẩu chính của yến sào Việt Nam là Hồng Kông, Trung Quốc, cộng đồng người Hoa ở Mỹ, Úc, New Zealand. Giá trị xuất khẩu khoảng 100 đến 125 triệu USD/năm. Đây là ngành chăn nuôi quan trọng, có hiệu quả kinh tế cao. Nhận định được giá trị kinh tế mang lại từ yến sào, Bộ NN&PTNT đã đưa việc quản lý nghề nuôi yến vào Bộ luật chăn nuôi Việt Nam 2018.

                Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, Việt Nam đang có nhiều cơ hội để phát triển mạnh nghề nuôi yến trong thời gian tới, nhất là khi chất lượng yến sào của Việt Nam đã chinh phục được khách hàng nước ngoài. Theo ông Lạc Nghĩa Ninh, Chủ tịch Công ty Đông Nam Yến Đô (Hạ Môn, Trung Quốc) thì Việt Nam là một trong những quốc gia có nguồn yến sào với điều kiện tự nhiên vượt trội, chất lượng yến sào của Việt Nam là tuyệt vời. Trung Quốc đang là thị trường tiêu thụ yến sào lớn nhất thế giới với  trên 80% thị phần yến sào toàn cầu. Những năm gần đây, với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế, yến sào ngày càng được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng.

Nhà yến Việt Nam

Tổ yến không chỉ là thực phẩm cao cấp mà còn được sử dụng ngày càng nhiều trong sản xuất dược phẩm và mỹ phẩm. Kim ngạch thương mại sản phẩm yến toàn cầu khoảng 6 tỷ USD/năm, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm phần lớn. Yến sào có nguồn gốc Việt Nam hiện nay chiếm khoảng 10% tổng sản lượng yến toàn thế giới.

             Theo Hiệp hội Yến sào Việt Nam (VSFA), hiện nay tốc độ xây dựng nhà yến ở Việt Nam tăng theo từng tháng, thay vì theo năm như trước. Những nơi có tốc độ xây dựng tăng nhanh như thành phố Rạch Giá và thị xã Hà Tiên (Kiên Giang), thành phố  Phan Rang–Tháp Chàm (Ninh Thuận), hay Phú Yên, Bình Thuận, tăng 10 – 12%/tháng.

Chế biến yến sào

           Trong thời gian qua, Nhà nước đã có những quy định về quản lý nuôi chim yến, mới nhất là Luật chăn nuôi số 32. Ngành yến nuôi còn những tồn tại như quy hoạch vùng nuôi, điều kiện cơ sở nuôi, quản lý về điều kiện vệ sinh thú y và giám sát dịch bệnh. Một số doanh nghiệp đã thực hiện liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị yến sào Việt Nam…Để phát huy cơ hội, vượt qua thách thức hiện nay, ngành yến cần kiểm soát dịch bệnh, quy trình nuôi, phòng chống dịch bệnh, tổ chức sơ chế, chế biến nâng cao chất lượng tổ yến, sản phẩm từ yến và phát triển mở rộng thị trường, trong đó có thị trường Trung Quốc.

           Trong khoảng 5 năm gần đây, nghề nuôi chim yến lấy tổ ở Việt Nam liên tục phát triển, đã và đang trở thành nghề chăn nuôi hấp dẫn đối với nông dân, với các trang trại và các doanh nghiệp Việt Nam. Với tốc độ phát triển nhanh, tiềm năng lớn về sản xuất, có thị trường tiêu thụ mạnh, giá trị xuất khẩu đạt trên 100 triệu USD/năm, ngành yến sào Việt Nam đã trở thành ngành chăn nuôi quan trọng, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Trong tương lai sản phẩm yến sào Việt Nam sẽ vươn xa hơn, chắc chắn  mang lại tiềm năng xuất khẩu to lớn cho đất nước.

Yến sào Yến Quân

Tags